Rapport SWOV 2016

10-10-2016

75 tot 140 verkeersdoden door rijden met te veel alcohol op

Wereldwijd vormt het rijden onder invloed van alcohol een groot en hardnekkig probleem voor de verkeersveiligheid. Dat geldt ook voor Nederland.
Het rijden onder invloed in het verkeer is in de laatste jaren wel afgenomen. De laatste cijfers wijzen uit dat met te veel alcohol op rijden nog steeds leidt tot ca. 75 tot 140 verkeersdoden in Nederland.

Zware alcoholovertreders

Ongeveer twee derde van alle ernstige alcoholongevallen wordt veroorzaakt door een relatief kleine groep zware alcoholovertreders (overtreders met een bloedalcoholgehalte van 1,3 g/l of hoger). De maatschappelijke kosten van deze groep bedragen naar schatting jaarlijks tussen de 0,8 tot 1,8 miljard euro.
Voor de groep zware alcoholovertreders was het alcoholslotprogramma een gerichte maatregel met veelbelovende resultaten. Traditionele maatregelen, zoals boetes en de ontzegging van de rijbevoegdheid, lijken namelijk geen of nauwelijks effect te hebben op zware alcoholovertredingen.

Zoeken naar alternatieve aanpak

Nu het alcoholslotprogramma is stopgezet, moet er gezocht worden naar een effectief en efficiënt alternatief.Het is een hardnekkig probleem en ook de recente ontwikkelingen rondom de maatregel alcoholslot en de verslechterde verkeersveiligheid in 2015 geven aanleiding om na te gaan welke aanknopingspunten voor een effectieve aanpak van zware alcoholovertreders resteren.

90.000 tot 125.000 automobilisten rijden met veel te veel alcohol op in het verkeer

Tot dusver was er weinig bekend over de grootte van de groep zware alcoholovertreders. Dit inzicht is echter wel belangrijk om een goede inschatting te kunnen maken van de kosten en het effect van bestaande en toekomstige maatregelen voor deze groep zware alcoholovertreders. Het aantal 90.000-125.000 is berekend op basis van informatie over zelfgerapporteerd alcoholgebruik, resultaten van alcoholcontroles, en gegevens van justitie.Jaarlijks worden ongeveer 7.500 van hen door de politie aangehouden.

Kenmerken zware alcoholovertreders

Op basis van nationale en internationale literatuur over zware en herhalende alcoholovertreders is geconcludeerd dat Nederlandse zware alcoholovertreders met buitenlandse overtreders overeenkomen op het volgende:
- het gaat vaker om mannen en ze zijn relatief vaak alleenstaand en laag opgeleid.
- verder hebben Nederlandse zware alcoholovertreders net als in het buitenland een hoge mate van alcoholafhankelijkheid en van psychiatrische nevenproblemen.
- daarnaast hebben ze een mentaliteit die ertoe leidt dat zij het probleem van rijden onder invloed wegwuiven en hun eigen verantwoordelijkheid ontlopen.
- ook een antisociale of anti-autoritaire houding kan onderdeel zijn van deze mentaliteit.
- zware alcoholovertreders zijn ook vaker betrokken bij criminaliteit buiten het verkeer om en bij het gebruik van drugs naast alcohol. Bij Nederlandse zware alcoholovertreders zijn deze verbanden met criminaliteit en drugs wel minder sterk aanwezig dan bijvoorbeeld in de VS.

Op basis van Nederlandse gegevens uit 2014 zijn er vijf profielen van zware alcoholovertreders vastgesteld:
- zeer frequente overtreders (24%)
- 50plussers die op hoge leeftijd voor het eerst hiervoor met Justitie in aanraking komen (13%)
- jonge mannelijke overtreders (31%)
- vrouwelijke overtreders (13%)
- buitenlandse overtreders (20%)

Deze kenmerken geven enig inzicht in de diversiteit van de groep zware overtreders, maar zijn zo niet voldoende om te bepalen welke maatregel of behandeltraject het meest gepast is om herhaling van rijden onder invloed te voorkomen. Om hier meer inzicht in te krijgen is ook aanvullende informatie nodig. Bijvoorbeeld over de aard en de achtergrond van het alcoholgebruik en over de mentaliteit van de overtreder zouden binnen de vijf groepen een aantal profielen kunnen worden opgesteld. Hieraan zouden dan zo veel mogelijk bewezen passende en effectieve maatregelen gekoppeld kunnen worden.

Aanknopingspunten voor beleid; alternatieve aanpak en straf

De dreiging met toezicht en straf en de overreding via argumenten is voldoende om een zeer grote groep automobilisten te laten afzien van alcohol in het verkeer. Maar ondanks dat blijft er nog een aanzienlijke groep van 90.000 tot 125.000 automobilisten over die toch onder invloed van (te veel) alcohol aan het verkeer deelneemt. Ten minste 45% van hen is hardnekkig in hun overtredingsgedrag en blijft ook na aanhouding door de politie met te veel alcohol op rijden.

Door goede samenwerking tussen betrokken partijen kunnen maatregelen specifieker worden uitgewerkt en worden ingepast in een integraal alcoholpreventiebeleid. In combinatie met kenmerken over de aard en achtergrond van het alcoholprobleem kunnen de vijf clusters wel worden gebruikt om een alternatieve aanpak te ontwikkelen voor de groep zware overtreders die in de periode 2011 2015 is doorverwezen naar het alcoholslot. Een voorbeeld hiervan is de mogelijkheid dat de rechter een vermindering van straf aanbiedt indien de overtreder akkoord gaat met een behandeltraject waarin ook diens verkeersgedrag wordt gevolgd.

Ook kan de mogelijkheid worden verkend om naar aanleiding van het psychiatrisch medisch onderzoek naar rijgeschiktheid op basis van medische redenen een goedkoper preventief alcoholslot op te kunnen leggen aan mensen die alcoholafhankelijk zijn.

Regelmatiger politiecontrole en alcoholtests

Politietoezicht blijft een belangrijke algemene maatregel tegen alcoholovertreders. Om zware alcoholovertreders aan te houden is het met name belangrijk dat er regelmatig gepatrouilleerd wordt op tijdstippen en locaties waar veel overtreders verwacht worden en dat er daarnaast altijd bij verkeersongevallen een alcoholtest wordt afgenomen. Te overwegen valt om dat ook bij ongevallen met dodelijke afloop te doen.

Per saldo daling van de kosten

Een verbeterde aanpak van het alcoholgebruik onder zware alcoholovertreders leidt behalve tot meer verkeersveiligheid ook tot lagere juridische kosten en een verbetering van de volksgezondheid. Dit laatste heeft weer lagere ziektekosten en minder uitval van werknemers tot gevolg. Bij een integrale aanpak van alcoholovertreders is dus de hele samenleving gebaat. Een dergelijke aanpak kost echter ook meer geld en vergt extra inzet, zoals van politieagenten voor verkeerstoezicht en van deskundigen in de verslavingszorg voor de behandeling van alcoholovertreders met alcohol afhankelijkheidsproblemen. De maatschappelijke kostenbatenverhouding is echter per saldo gunstig.

Bronvermelding

- SWOVrapport R-2016-12 Zware alcoholovertreders in het verkeer
- SWOVrapport R-2016 -12 3 Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV
Den Haag

Link naar het volledige rapport

Plaats reactie: